Fondsen kunnen sociale veiligheid bevorderen

De laatste jaren is sociale veiligheid een belangrijk thema geworden. Denk aan Me Too, sociale onveiligheid in de sport en de kerk tot aan in de Tweede Kamer toe. Dat sociale veiligheid niet alleen maar een zaak is van maatschappelijke organisaties, maar ook van fondsen, wordt duidelijk uit de presentatie van twee familiefondsen die zich in dit thema hebben gevonden: de stichting M.C. van Beek, een klein familiefonds actief in Nederland en nieuw lid van de FIN en Porticus, een wereldwijd opererend familiefonds. Wat is sociale veiligheid? Sociale veiligheid betreft het voorkomen van grensoverschrijdend en ongewenst gedrag door middel van o.a. gedragsregels en preventiebeleid. Grensoverschrijdend gedrag is een breed begrip. Het kan gaan om mishandeling of seksueel misbruik, maar ook om verwaarlozing, pesten of discriminatie. Kinderen en kwetsbare volwassenen lopen meer risico op grensoverschrijdend gedrag. Aangezien veel fondsen zich richten op kwetsbare groepen, of partners ondersteuning bieden die zich op deze groepen richten, is het goed wanneer ook fondsen een visie op sociale veiligheid hebben, vertaald in heldere richtlijnen voor het handelen van eenieder.

Sociale veiligheid is in wet- en regelgeving vastgelegd. Denk aan de onlangs aangescherpte Wet verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling, de Jeugdwet, de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) en de eisen die de Wmo stelt. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en gemeentelijke toezichthouders houden toezicht op kwaliteit en veiligheid.

Hoe werken Porticus en Stichting M.C. van Beek aan het bevorderen van sociale veiligheid? Porticus heeft een sociaal veiligheidsbeleid ingevoerd (ook wel safeguarding policy genoemd) en vraagt vanaf 2017 al haar aanvragers (partners) die met kinderen of kwetsbare volwassenen werken om een dergelijk beleid, voor zover niet al aanwezig, op te stellen. Het invoeren van een sociaal veiligheidsbeleid, waar vaak ook interne training deel van uitmaakt, gaat aan een eventuele toekenning vooraf. Organisaties die hier nog niet bekend mee zijn, kunnen van Porticus de steun krijgen van een gespecialiseerde consultant of trainer om een sociaal veiligheidsbeleid te ontwikkelen en in te voeren. In Nederland werkt Porticus samen met de Nederlandse Organisatie van Vrijwilligerswerk die het project In Veilige handen is gestart en de training ‘In Veilige Handen’ verzorgt. Stichting M.C. van Beek verzoekt de aanvragende instellingen inzicht te geven in hun sociale veiligheidsbeleid en heeft daarvoor een online checklist met 10 items ontwikkeld. Deze is onderdeel van de aanvraagprocedure en mede bedoeld om (startende) instellingen te ondersteunen bij hun veiligheidsbeleid. Wanneer u op deze link klikt, vindt u de online checklist onderaan de aanvraagprocedure. De checklist is inclusief toelichting ook te downloaden. De checklist is gebaseerd op praktijkervaring en wettelijke vereisten. Het bevat aandachtspunten voor de veiligheid in de interactie tussen bewoners onderling en tussen medewerkers en bewoners. Minimaal vereist is een gedragscode en het opvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). De meeste instellingen voldoen aan deze eisen. De bedoeling is dat alle (aanvragende) instellingen aan steeds meer punten gaan voldoen. Ter ondersteuning biedt de Stichting M.C. van Beek de instelling vergoeding van de kosten aan voor deelname aan de training ‘In Veilige Handen‘ van de Nederlandse Organisatie van Vrijwilligerswerk.

Waarom is dit voor onze partners van belang? Veel organisaties hebben al een sociaal veiligheidsbeleid om de veiligheid van hun doelgroep te vergroten. Maar we merken dat het vormgeven van een sociaal veiligheidsbeleid voor sommige organisaties een hele klus is. Vooral startende organisaties kost het tijd en inzet om een beleid op te stellen en in te voeren en zijn praktische handvatten zeer welkom. Bij alle organisaties is het echter een onderwerp dat blijvende aandacht verdient, bijvoorbeeld door deskundigheidsbevordering. Ondanks dat er soms extra inspanning nodig is om een sociaal veiligheidsbeleid vorm te geven, zien onze partners gelukkig wel de meerwaarde van zo’n beleid teneinde de veiligheid van hun kwetsbare doelgroep te vergroten.

Anja, deelnemer aan training 'In Veilige Handen': Anja, gezinshuisouder van de Grote Geer, is enthousiast over de training: 'We wilden bij de start natuurlijk het sociale veiligheidsbeleid op orde hebben, maar hoe doe je dat? Het is iets waar je tegenop ziet, maar door de training is het overzichtelijk geworden. Het wordt heel concreet en behapbaar. Bijvoorbeeld door het opstellen van huisregels, dat biedt iedereen veiligheid, voor de bewoners maar ook voor de (vrijwillige) medewerkers; zo gaan we met elkaar om. Dat biedt een fundament voor het veiligheidsbeleid. Het is fijn dat de training ook aandacht heeft besteed aan methodieken zoals het ‘Vlaggensysteem’. Dat helpt bij inschatten van eventueel grensoverschrijdend gedrag en geeft houvast hoe te handelen.'

Hoe kunnen we dit samen doen? Op initiatief van Porticus wordt door een extern bureau op dit moment de effectiviteit van de veiligheidsmaatregelen onderzocht bij partners en staf van Porticus. Ook werkt Porticus met een aantal andere internationale fondsen samen om safeguarding te bevorderen: het Funder Safeguarding Collaborative is een platform van fondsen om de beschermingspraktijken wereldwijd te ondersteunen en te versterken. Stichting MC van Beek en Porticus zien een maatschappelijke verantwoordelijkheid van fondsen en werken samen op het terrein van agendering en stimulering van sociale veiligheid bij haar doelgroepen. Zij ervaren dat fondsen een stimulerende functie kunnen vervullen en hiermee hun donaties extra waarde mee kunnen geven en willen dit graag in samenwerking met andere fondsen verbreden. Wilt u meer weten over sociale veiligheid en waarom het van belang is om een dergelijk beleid binnen uw fonds te introduceren? Of wellicht bent u zelf al bezig met het opstellen van een sociaal veiligheidsbeleid en bent u op zoek naar praktische tips and tricks? Meld u dan aan voor een eerste kennismaking tijdens een van de parallelsessies die op de 67e Algemene Ledenvergadering op dinsdag 9 november 2021 wordt georganiseerd. Het onderwerp van deze parallelsessie is: 'Sociale veiligheid bij goede doelen projecten in samenwerking met onze leden.' Op vrijdag 21 januari 2022 organiseert de FIN in samenwerking met Stichting MC van Beek en Porticus een verdiepingsbijeenkomst waarbij zij hun ervaringen met betrekking tot het opstellen en uitrollen van een sociaal veiligheidsbeleid binnen fondsen graag met u delen. Eventuele vragen of opmerkingen kunt u op voorhand al naar het bureau van de FIN sturen. Wilt u verzekerd zijn van deelname? Schrijf u alvast in!

Ina van Beek, (psycholoog) was jarenlang werkzaam op het terrein van psychotrauma en de aanpak van huiselijk en seksueel geweld. De laatste jaren zet zij haar expertise in voor de bevordering van sociale veiligheid o.a. in haar werk als secretaris van het familiefonds Stichting MC van Beek. Zo werkt zij – net als haar oudtante die aan de wieg van de stichting stond- aan een veilige opvang en thuis voor mensen die het (tijdelijk) in hun eentje niet redden.

Janneke Amsterdam (cultureel antropoloog) is sinds 2010 werkzaam bij Porticus. In haar functie als grant administrator ondersteunt zij de directeur van Porticus Nederland en ondersteunt zij het team in het project management. Als Designated Safeguarding Officer van Porticus Nederland is zij betrokken bij het onderwerp Sociale Veiligheid en ondersteunt en adviseert zij het team en Porticus partners om de bescherming van kwetsbare personen te waarborgen en te bevorderen.